Статья PDF

Авторлар туралы

Орельен Д'Игнацио – Психомоторлық терапевт, Психомоторлық терапия бойынша халықаралық магистр дәрежесі (ISRP), «Адам қозғалысы ғылымдары» бағыты бойынша докторант, Université Paris Nanterre – UEF STAPS – ED 566 – LINP2, Нантер, Франция, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., ORCID: 0009-0001-5114-7438

Джованни Де Марко – Пәнаралық нейроғылым, физиология және психология зертханасының жетекшісі: физикалық белсенділік, денсаулық және оқу (LINP2). Профессор, Université Paris Nanterre, Нантер, Франция, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., ORCID: 0000-0003-1469-1044

Түйіндеме

Аутизм спектрінің бұзылысы (АСБ) дәстүрлі түрде әлеуметтік өзара әрекеттесу мен коммуникациядағы тұрақты қиындықтармен, сондай-ақ шектеулі және қайталанатын мінез-құлық түрлерімен сипатталады. Бұл критерийлерден бөлек, соңғы ғылыми деректер аутизмі бар балалардың даму профилінде сенсомоторлық аспектілердің маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Қазіргі уақытта диагностикалық критерийлерге енгізілген сенсорлық ерекшеліктер балалардың көпшілігінде байқалады және мінез-құлықты реттеуге, оқу процесіне және әлеуметтік өзара әрекеттесуге әсер етеді. Сонымен қатар, қозғалыс бұзылыстары да кең таралған және жиі даму координациясының бұзылысы (DCD)-мен қатар кездеседі. Бұл қиындықтар баланың дербестігіне және мектептегі әрі әлеуметтік ортадағы белсенді қатысуына әсер етеді.

Психомоторлық терапия клиникалық бағалауды, стандартталған құралдарды және нақты жағдайды ескеретін функционалдық араласуларды біріктіретін интегративті тәсілді ұсынады. Баланың сенсорлық, моторлық, тонустық және эмоциялық даму ерекшеліктерін ескере отырып, бұл тәсіл оқу үдерісін және өзін-өзі реттеуді қолдауға, сондай-ақ күнделікті өмір талаптарына неғұрлым үйлесімді бейімделуге бағытталған.

Осы қысқаша шолудың мақсаты – аутизм спектрінің бұзылысы бар балалардағы сенсорлық және қозғалыс ерекшеліктерін қарастыру және осы қиындықтарды еңсерудегі психомоторлық араласудың рөлін талқылау.

Түйін сөздер: аутизм спектрінің бұзылысы, моторлық дағдылардың бұзылыстары, сенсорлық өңдеу, оңалту, психомоторлық араласу.

Әдебиет тізімі

1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
2. Henderson, S. E., Sugden, D. A., & Barnett, A. L. (2025). Movement Assessment Battery for Children – Third Edition (MABC-3), version française. ECPA. https://www.ecpa.fr
3. Vaivre-Douret, L. (2008). NP-MOT: Batterie d’évaluations des fonctions neuro-psychomotrices de l’enfant. ECPA. https://www.ecpa.fr
4. Haute Autorité de Santé. (2018). Trouble du spectre de l’autisme: interventions et parcours de vie de l’enfant et de l’adolescent. HAS. https://www.has-sante.fr/jcms/c_2855639/fr/trouble-du-spectre-de-l-autisme-interventions-et-parcours-de-vie-de-l-enfant-et-de-l-adolescent
5. Haute Autorité de Santé. (2026). Trouble du spectre de l’autisme: interventions et parcours de vie du nourrisson, de l’enfant et de l’adolescent. HAS. https://www.has-sante.fr/jcms/p_3448980/fr/trouble-du-spectre-de-l-autisme-interventions-et-parcours-de-vie-du-nourrisson-de-l-enfant-et-de-l-adolescent
6. Rogers, S. J., & Dawson, G. (2010). Early Start Denver Model for young children with autism. Guilford Press. https://www.guilford.com/books/Early-Start-Denver-Model-for-Young-Children-with-Autism/Rogers-Dawson/9781606236321
7. Lovaas, O. I. (1987). Behavioral treatment and normal educational and intellectual functioning in young autistic children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(1), 3–9. https://doi.org/10.1037/0022-006X.55.1.3
8. Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2020). Applied behavior analysis (3rd ed.). Pearson. Hoboken, NJ: Pearson. https://www.pearson.com/en-us/subject-catalog/p/applied-behavior-analysis/P200000000905
9. Schopler, E., Mesibov, G. B., & Hearsey, K. (1995). Structured teaching in the TEACCH system. In E. Schopler & G. B. Mesibov (Eds.), Learning and cognition in autism (pp. 243–268). Springer. https://doi.org/10.1007/978-0-306-48647-0_4
10. Bondy, A., & Frost, L. (2001). The Picture Exchange Communication System. Pyramid Educational Consultants. https://pecsusa.com
11. Ben-Sasson, A., Hen, L., Fluss, R., Cermak, S. A., Engel-Yeger, B., & Gal, E. (2009). A meta-analysis of sensory modulation symptoms in individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(1), 1–11. https://doi.org/10.1007/s10803-008-0593-3
12. Dellapiazza, F., Michelon, C., Oreve, M.-J., Robel, L., Schoenberger, M., Chatel, C., Vesperini, S., Maffre, T., Schmidt, R., Blanc, N., Vernhet, C., Picot, M.-C., & Baghdadli, A. (2020). The impact of atypical sensory processing on adaptive functioning and maladaptive behaviors in autism spectrum disorder during childhood: Results from the ELENA cohort. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50(6), 2142–2152. https://doi.org/10.1007/s10803-019-03970-w
13. Dunn, W. (2023). Sensory Profile 2, version française. ECPA. https://www.pearsonassessments.com/en-us/Store/Professional-Assessments/Motor-Sensory/Sensory-Profile-2/p/100000822?srsltid=AfmBOoptoXTEu_1EiWyMt_0CdteolxLJmg-dsEIV5-L2CEfZlB6ZIDyk&utm
14. Kapp, S. K., Steward, R., Crane, L., Elliott, D., Elphick, C., Pellicano, E., & Russell, G. (2019). ‘People should be allowed to do what they like’: Autistic adults’ views and experiences of stimming. Autism, 23(7), 1782–1792. https://doi.org/10.1177/1362361319829628
15. Gorgy, O., & D’Ignazio, A. (2022). Concevoir des programmes sensoriels pour personnes autistes. Tom Pousse. ISBN 978-2-35345-255-2. https://tompousse.fr/livre/concevoir-des-programmes-sensoriels-pour-personnes-autistes/
16. Kangarani-Farahani, M., Malik, M. A., & Zwicker, J. G. (2024). Motor impairments in children with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Journal of Autism and Developmental Disorders, 54(5), 1977–1997. https://doi.org/10.1007/s10803-023-05948-1
17. Ming, X., Brimacombe, M., & Wagner, G. C. (2007). Prevalence of motor impairment in autism spectrum disorders. Brain & Development, 29(9), 565–570. https://doi.org/10.1016/j.braindev.2007.03.002
18. Shetreat-Klein, M., Shinnar, S., & Rapin, I. (2014). Abnormalities of joint mobility and gait in children with autism spectrum disorders. Brain & Development, 36(2), 91–96. https://doi.org/10.1016/j.braindev.2012.02.005
19. Whyatt, C. P., & Craig, C. M. (2012). Motor skills in children aged 7–10 years, diagnosed with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 42(9), 1799–1809. https://doi.org/10.1007/s10803-011-1421-8
20. David, F. J., Baranek, G. T., Giuliani, C. A., Mercer, V. S., Poe, M. D., & Thorpe, D. E. (2009). A pilot study: Coordination of precision grip in children and adolescents with high functioning autism. Pediatric Physical Therapy, 21(2), 205–211. https://doi.org/10.1097/PEP.0b013e3181a3afc2
21. Sacrey, L.-A. R., Germani, T., Bryson, S. E., & Zwaigenbaum, L. (2014). Reaching and grasping in autism spectrum disorder: A review of recent literature. Frontiers in Neurology, 5, 6. https://doi.org/10.3389/fneur.2014.00006
22. Paquet, A., Olliac, B., Golse, B., & Vaivre-Douret, L. (2017). Evaluation of neuromuscular tone phenotypes in children with autism spectrum disorder: An exploratory study. Neurophysiologie Clinique/Clinical Neurophysiology, 47(4), 261–268. https://doi.org/10.1016/j.neucli.2017.07.001
23. Miyahara, M. (2013). Meta review of systematic and meta-analytic reviews on movement differences, effect of movement-based interventions, and the underlying neural mechanisms in autism spectrum disorder. Frontiers in Integrative Neuroscience, 7, 16. https://doi.org/10.3389/fnint.2013.00016
24. Caçola, P., Miller, H. L., Pangelinan, M., & Bugnariu, N. (2017). Behavioral comparisons in autism spectrum disorder and developmental coordination disorder: A systematic literature review. Research in Autism Spectrum Disorders, 38, 6–18. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2017.03.004
25. Miller, H. L., Sherrod, G. M., Mauk, J. E., Fears, N. E., Hynan, L. S., & Tamplain, P. M. (2021). Shared features or co-occurrence? Evaluating symptoms of developmental coordination disorder in children and adolescents with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 51(10), 3443–3455. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04766-z
26. Oliveira, K. S. C., Fontes, D. E., Longo, E., Leite, H. R., & Camargos, A. C. R. (2023). Motor skills are associated with participation of children with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 53(4), 1403–1412. https://doi.org/10.1007/s10803-021-05318-9
27. Tunçgenç, B., Pacheco, C., Rochowiak, R., Nicholas, R., Rengarajan, S., Zou, E., Messenger, B., Vidal, R., & Mostofsky, S. H. (2021). Computerized assessment of motor imitation as a scalable method for distinguishing children with autism. Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging, 6(3), 321–328. https://doi.org/10.1016/j.bpsc.2020.09.001
28. Ramos-Cabo, S., Vulchanov, V., & Vulchanova, M. (2021). Different ways of making a point: A study of gestural communication in typical and atypical early development. Autism Research, 14(5), 984–996. https://doi.org/10.1002/aur.2438
29. Peyre, H., Peries, M., Madieu, E., David, A., Picot, M.-C., Pickles, A., & Baghdadli, A. (2024). Association of difficulties in motor skills with longitudinal changes in social skills in children with autism spectrum disorder: Findings from the ELENA French cohort. European Child & Adolescent Psychiatry, 33(8), 2731–2741. https://doi.org/10.1007/s00787-023-02324-3
30. Blank, R., Barnett, A. L., Cairney, J., Green, D., Kirby, A., Polatajko, H., Rosenblum, S., Smits-Engelsman, B., Sugden, D., Wilson, P., & Vinçon, S. (2019). International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder. Developmental Medicine & Child Neurology, 61(3), 242–285. https://doi.org/10.1111/dmcn.14132
31. Polatajko, H. J., Mandich, A. D., Miller, L. T., & Macnab, J. J. (2001). Cognitive Orientation to Daily Occupational Performance (CO-OP): Part II—The evidence. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics, 20(2–3), 83–106. https://doi.org/10.1080/J006v20n02_06
32. Polatajko, H. J., Mandich, A. D., Missiuna, C., Miller, L. T., Macnab, J. J., Malloy-Miller, T., & Kinsella, E. A. (2001). Cognitive Orientation to Daily Occupational Performance (CO-OP): Part III—The protocol in brief. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics, 20(2–3), 107–123. https://doi.org/10.1080/J006v20n02_07
33. Rodger, S., Springfield, E., & Polatajko, H. J. (2007). Cognitive Orientation to Daily Occupational Performance approach for children with Asperger’s syndrome who have motor-based occupational performance goals. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics, 27(4), 7–22. https://doi.org/10.1080/J006v27n04_02
34. Schoemaker, M. M., Niemeijer, A. S., Reynders, K., Smits-Engelsman, B. C. M., & van Galen, G. P. (2003). Effectiveness of neuromotor task training for children with developmental coordination disorder: A pilot study. Neural Plasticity, 10(1–2), 155–163. https://doi.org/10.1155/NP.2003.155