Статья PDF

Авторлар туралы

Алданова А. – Магистр, ғылыми қызметкер, Назарбаев Университеті, Медицина мектебі, Медицина департаменті, Астана, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., 0009-0000-6220-44372

Найман Д. – Магистрант, Назарбаев Университеті, Медицина мектебі, Медицина департаменті, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., 0009-0000-1429-50553

Махашбай А. – Магистрант, Назарбаев Университеті, Медицина мектебі, Медицина департаменті, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., 0009-0007-5314-27304

Ермуханова Л. – М.ғ.д., PhD, профессор, кафедра меңгерушісі Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті, Ақтөбе қ. 0000-0001-7703-96495

Калыбаев А. – Магистр, мұғалім, 220 орта мектеп, Арал қ., 0000-0002-9350-05516

Рахманов Е. – PhD, MD, Спорттық медицина және оңалту бағдарламасы бойынша магистратура бағдарламасының тең директоры, Назарбаев Университеті, Медицина мектебі, Медицина департаменті, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., Астана, Астана. 0000-0002-6790-2995.

Түйіндеме

Мақсаты: «Емдік мақсатта жаттығу тағайындау» (ExMed) бастамасын Қазақстанның Арал өңірінде жүзеге асыру мүмкіндігін бағалау. Бұған табиғи апаттар салдарынан бұл аймақтың денсаулығына үлкен қауіп төніп тұрғаны себеп. Зерттеудің негізгі мақсаттары – қазіргі уақытта денсаулықты нығайту жағдайын бағалау, физикалық белсенділікті тексеру, қоршаған ортаны сканерлеу, мүдделі тараптарды талдау және пилоттық жобаға ұсыныстар беру.

Әдістері: Арал өңірінің денсаулық сақтау мекемелерінің ExMed тәжірибеге енгізуге дайындығын бағалау үшін SWOT (күшті, әлсіз жақтары, мүмкіндіктер және қауіптер) талдауы қолданылды. Сапалы деректерді жинау үшін мүдделі тараптармен жеке сұхбат жүргізілді. Зерттеу жоспарына жергілікті этикалық комиссия рұқсат берді, ол этикалық нұсқауларды сақтауға кепілдік береді. ExMed жұмыс тобын құру, SWOT және қоршаған ортаны сканерлеуді орындау және ExMed басатамын тәжірибеде жүзеге асырушылармен сөйлесу арқылы толыққанды мәлімет алу - зерттеудің бір бөлігі болды.

Нәтижелер: Нәтижелер Арал өңірінде дене шынықтыру белсенділігін арттыруға кедергі келтіретін бірнеше әдістемелік және ұйымдастырушылық кедергілер бар екенін көрсетті. Егер бұл мәселелер шешілмесе, физикалық белсенділіктің төмен деңгейі жұқпалы емес аурулары кеңінен таралады.

Қорытынды: Денсаулық сақтаудың осы мәселелерін шешу үшін Арал өңірі ExMed жоспарын жүзеге асыруға басымдық беруі керек. Зерттеудің ұсынымдары ExMed-тің қазіргі артықшылықтары мен мүмкіндіктерін пайдалану және кемшіліктері мен қауіп-қатерлерін жою арқылы сәтті интеграциялауды жеңілдетуге арналған.

Әдебиет тізімі

1. The President of the Republic of Kazakhstan. State Program "Densaulyq" for 2016-2019. Astana: 2015. Available at: http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1500001082.
2. Ryan, P., Lauver, D. R. The efficacy of tailored interventions. J. Nurs. Scholarsh, 2002; 34(4): 331–337.
3. Oguma, Y., Sesso, H. D., Paffenberger, R. S., Lee, I. M. Physical activity and all cause mortality in women: a review of evidence. Br J Sports Med, 2002; 36: 162-172.
4. Calfas, K. J., et al. A controlled trial of physician counseling to promote the adoption of physical activity. Prev Med, 1996; 25: 225–233.
5. Lawlor, D. A., Keen, S., Neal, R. D. Increasing population levels of physical activity through primary care: GPs’ knowledge, attitudes and self-reported practice. Fam Pract, 1999; 16: 250-254.
6. Long, B. J., Calfas, K. J., Wooten, W. A multisite field test of the acceptability of physical activity counseling in primary care: project PACE. Am J Prev Med, 1996; 12: 73–81.
7. Pedersen, B. K., Saltin, B. Exercise as medicine - evidence for prescribing exercise as therapy in 26 different chronic diseases. Scand J Med Sci Sports, 2015 Dec; 25(Suppl 3): 1-72.
8. WHD. The health dimension of the Aral Sea crisis (background papers). In: International Conference on Sustainable Development of the Aral Sea Basin. Nukus, Karakalpakstan, Uzbekistan: United Nations, 1995.
9. MSF. Research for Better Environmental Health in the Aral Sea Area. Tashkent, Uzbekistan: Medecins Sans Frontieres, 1999.
10. Palmerini, M. G., et al. The cooperation agreement between the University of L’Aquila, Italy and the Marat Ospanov West-Kazakhstan State Medical University, the Republic of Kazakhstan: a successful story from academy to bench. Medical Journal of Western Kazakhstan, 2015; 4(48): 1-6.
11. Romano-Spica, V., Macini, P., Fara, G. M., Giammanco, G. Adapted Physical Activity for the Promotion of Health and the Prevention of Multifactorial Chronic Diseases: the Erice Charter. Ann Ig, 2015; 27(2): 406-14.
12. Phillips, E. M., Kennedy, M. A. The exercise prescription: a tool to improve physical activity. PM R, 2012; 4(11): 818-25.
13. Vancampfort, D., Koyanagi, A., Ward, P. B. Chronic physical conditions, multimorbidity and physical activity across 46 low- and middle-income countries. Int J Behav Nutr Phys Act, 2017; 14(1): 6.
14. Skinner, K., Hanning, R. M., Sutherland, C., Edwards-Whees. Using a SWOT analysis to inform healthy eating and physical activity strategies for a remote First Nations community in Canada. Am J Health Promot, 2012; 26(6).
15. Patton, M. Q. Qualitative Research and Evaluation Methods. 3 ed. Thousand Oaks, Calif: Sage, 2002.
16. Giles-Corti, B., Donovan, R. J. The relative influence of individual, social and physical environment determinants of physical activity. Soc Sci Med, 2002; 54: 1793–1812.
17. Zetterström, R. Child health and environmental pollution in the Aral Sea region in Kazakhstan. Acta Paediatr Suppl, 1999; 88(429): 49-54.
18. Schecter, A., Pa¨pke, O., Ball, M. Evidence for transplacental transfer of dioxins from mother to fetus: chlorinated dioxins and dibenzofuran levels in livers of stillborn infants. Chemosphere, 1990; 1017-22: 21.
19. Small, I., van der Meer, J., Upshur, R. E. Acting on an environmental health disaster: the case of the Aral Sea. Environ Health Perspect, 2001; 109(6): 547-9.
20. Rakhmanov, Y., et al. Adapted and Preventive Physical Activities for population living in Aral Sea environmental disasters’ area. Wroclaw: The University of Wroclaw, 2017.
21. Norman, G. J., Zabinski, M. F., Adams, M. A., Rosenberg, D. E. A review of eHealth interventions for physical activity and dietary behavior change. American Journal of Preventive Medicine, 2007; 33: 336-45.
22. Borowitz, M., Atun, R. The unfinished journey from Semashko to Bismarck: health reform in Central Asia from 1991 to 2006. Central Asian Survey, 2006; 24(4): 419-40. DOI:10.1080/02634930701210633
23. Ferriman, A. Charity calls for help for people of Aral sea area. BMJ, 2000; 320(7237): 734.
24. Pickton, D. W., Wright, S. What’s swot in strategic analysis? Strateg Change, 1998; 7: 101–9.
25. Kahn, E. B., Ramsey, L. T., Brownson, R. C. The effectiveness of interventions to increase physical activity: a systematic review. Am J Prev Med, 2002; 22: 73–107.
26. Müller-Riemenschneider, F., Reinhold, T., Berghöfer, A. Health-economic burden of obesity in Europe. Eur J Epidemiol, 2008; 23(8): 499-509.