Статья PDF

Авторлар туралы

Гудым Е.Б. – «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығының 2 курс магистранты, «Астана медицина  университеті», Астана қ., Қазақстан, e-mail: Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., ORCID 0009- 0006-2029-9937

Исмаилова А.А. – Астана медицина университетінің қоғамдық денсаулық сақтау және эпидемиология кафедрасының профессоры, Астана қ., Қазақстан, e-mail: Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.  

Түйіндеме

Жасөспірімдердің денсаулығы қоғамның табысты дамуының маңызды көрсеткіші болып табылады. Елдегі еңбек пен интеллектуалдық әлеует, сондай-ақ әлеуметтік-демографиялық жағдай жасөспірімдердің денсаулығына байланысты. Жасөспірімдік шақ адам өміріндегі тәуекелді, девиантты және деликвентті мінез-құлық пен ауруға шалдығудың жоғарылауымен сипатталатын ең қиын кезеңдердің бірі болып саналады. Өзін-өзі сақтау мінез-құлқы мен өмір салтына деген көзқарастар осы жаста жүзеге аса бастайды. Жасөспірімдердің психологиялық ерекшеліктері мен құндылықтарының құрылымын зерттеу өзекті болып табылады. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері көрсеткендей, жасөспірімдердің физикалық денсаулығының ең қолайсыз факторлары: физикалық белсенділіктің болмауы, оқу жүктемесінің жоғарылауы, дұрыс тамақтанбауы, физикалық белсенділіктің төмендігі және т.б. Бұл мақалада Астана медициналық колледжінің жасөспірімдерінің денсаулығына байланысты проблемаларға әкелетін негізгі қауіп факторлары көрсетілген.

Мақсаты: жасөспірімдер арасындағы қауіп факторларын, денсаулық мәселелерін анықтау, медициналық колледждегі жасөспірімдердің өмір сүру сапасын бағалау.

Әдістер: cауалнама жүргізген кездегі денсаулық жағдайына, физикалық денсаулықты бағалауға және өмір сапасын бағалауға қатысты сұрақтардан тұратын сауалнама әзірледік. Сауалнаманы Астана медициналық колледжінің 140 студенті толтырды. Зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу SpSS Statistics бағдарламасы арқылы жүзеге асырылды

Нәтижелер: cауалнамаға сәйкес, қатысқан респонденттердің шамамен үштен бірі салауатты өмір салтын ұстанбайтыны, 51,4%-дан астамы диета ұстанбайтыны, шамамен 24%-ы жүруді ұнатпайтыны анықталды, бұл физикалық белсенділіктің төмендігін көрсетеді, сауалнамаға қатысқан 15 пен 18 жас аралығындағы жасөспірімдердің шамамен 13,8%-ы алкогольді ішімдіктерді кем дегенде бір рет қолданып көрген, 15% алкоголь өнімдерін қолданған. жасөспірімдер телефонды күніне 12-16 сағатқа дейін пайдаланады. Жасөспірімдердің антропометриялық зерттеулерінің нәтижелері дисгармониялық даму 18 жастағы қыздарда байқалатынын және дене салмағының жетіспеушілігінен туындағанын анықтауға мүмкіндік берді. 15-18 жас аралығындағы жасөспірімдердің шамамен төрттен бір бөлігі физикалық белсенділікке ұшырайды.

Қорытынды. Зиянды әдеттер қазіргі жасөспірімдерге тән, ал қыздар темекі мен алкогольге қызығушылық танытпайды. 18 жасқа дейін қыздардың 15,3% темекі шегеді. Сауалнамаға қатысқан жасөспірімдердің жартысынан көбі (51,4%) диетаны ұстанбайды және тәтті сусындар қосылған фастфудты жиі тұтынады. Режимді ұстанбайтын жасөспірімдер (65,7%) колледжде оқу процесінде көбірек қиындықтарды бастан кешіреді. Дене салмағының аздығынан жасөспірімдердің физикалық дамуында дисгармония болды. Респонденттердің шамамен 28%-ы физикалық белсенділікті азырақ көрсетті. Жасөспірімдерде отырықшы өмір салтының болуы компьютерді күніне 4 сағатқа дейін (18%) және ұялы телефондарды, күніне 16 сағатқа дейін, күні бойы дерлік пайдалану арқылы көрсетеді. Шамамен 7,2% жаяу жүруді ұнатпайды, жасөспірімдердің шамамен 39% күніне 5000 қадамнан азырақ қадам жасайды. Суық тию жиілігі мен жүру арасындағы корреляцияның орташа деңгейі (p=0,081) анықталды. Ковид-19 пандемиясы жасөспірімдердің денсаулығы мен өмір сүру сапасын нашарлатты.

Түйін сөздер

Жасөспірімдер, денсаулық, қауіп факторлары

 Әдебиет тізімі

1. Национальный отчет HBSC - Казахстан 2022. Факторы образа жизни школьников Казахстана их физическое, психическое здоровье и благополучие - Астана-Алматы. - 2022
2. United Nations Inter-Agency Group for Child Mortality Estimation: Report 2021.
3. Как оценивают свое здоровье казахстанские подростки // Национальный центр общественного здравоохранения МЗ РК. – 2020. – URL: https://strategy kz/ ru/news/zdorove-podrostkov-v-rk-chto-pokazalo-issledovanie .
4. Детский фонд ООН (ЮНИСЕФ) Аналитический отчет. Уровень распространенности и тенденции употребления табака, алкогольных напитков, наркотических веществ ученической молодежи Украины // ОО «Украинский институт социальных исследований им. А. Яременко», 2011
5. Официальный сайт Всемирной организации здравоохранения. ВОЗ // https://www.who.int/ru/news/item/27-10-2022-one-in-100- deaths-is-by-suicide.
6. Елисеева Ю.В. Медико-социальные аспекты сохранения здоровья подростков // Вопросы студенческой науки. - 2019. - № 27(2). - С.113-117. DOI : http://dx.doi.org/10.32687/0869-866X-2019-27-2-113-117
7. Журавлева И.В., Лакомова Н.В. Социальная обусловленность здоровья подростков во временном аспекте// Социологическая наука и социологическая практика-2019. - DOI: 10.19181/snsp.2019.7.2.6414
8. Национальный доклад «Молодежь Казахстана: 30 лет Независимости» // Министерство информации и общественного развития Республики Казахстан. -Нурсултан, 2021.
9. Безруких М.М., Макарова Л.В., Параничева Т.М. [и др.] Физиолого-гигиенические аспекты организации дистанционного обучения в период пандемии // Наука о здоровье Covid-19.  – 2021. - С.33-48.
10. Сетко А. Г. Особенности условий обучения студентов медицинского вуза // Вопросы управления социальной гигиены №7(290). - 2016. - №7 (280). - С. 17-19
11. Елисеева Ю.В., Дубровина Е.А., Елисеева Ю.Ю. Актуальные проблемы сохранения здоровья подростков в регионе: мониторинг и пути решения // Курский научю-практ. Вестник «Человек и здоровье». - 2017. - №2. - С. 39-44.
12. Самандарова Г.И. Дистанционное обучение при пандемии Covid // ASHE-ERIC Higher Education Report. -2002.-Vol.29. 4-P39 «SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601
13. Шарова Е.И. Исследование здоровья студентов ВУЗа в условиях дистанционного обучения, как показатель качества образования // Ученые записки университета им. П.Ф. Лесгафта. - 2020. - № 6 (184). - С.401-405.
14. Кизилчек Ф, Райх Д., Йоманс М. Дистанционное обучение студентов: реалии и опыт // Научно-метод. Электр. Ж.- 2020. - № 9. -С.41-56. - DOI 10.24411/2304-120X-2020-11063
15. Лутфуллаев Г.У., Лутфуллаев У.Л., Кобилова Ш.Ш., Неъматов У.С. Опыт дистанционного обучения в условиях пандемии COVID- 19 // Проблемы педагогики. - 2020. -. -№2. - С.66-69.
16. Елисеева А.В. Специфика организации дистанционных занятий по формированию положительной учебной мотивации младших школьников во внеурочной деятельности // Вопросы студенческой науки. - 2020. -№10(50). - С.229-233
17. Вахабова Г.И. Перспективы развития дистанционного обучения в Казахстане // Педагогическая наука и практика. - 2020. - №4 (30). - С.111-116
18. Антонова Н.Н. Некоторые аспекты организации дистанционного обучения студентов в период пандемии // Мир науки, культуры, образования. - 2020. -№ 5(84). - С. 8-10.
19. Голубев В.В. Основы педиатрии и гигиена детей раннего и дошкольного возраста // Учебник для студентов учреждений высшего профессионального образования. – 2-е изд.- Москва: Издательский центр Академия, 2013. – 240 с.
20. Тимофеева Я.А., Афанасьева Л.И. Дистанционное обучение и подростковый возраст // «Наука об образовании». Северо-Восточный федеральный университет имени М.К. Аммосова Якутск. 2021.-С. 240-243.
21. Адаева А. Национальный центр общественного здоровья МЗ РК, материалы конференции с международным участием - «Детерминанты здоровья и благополучия подростов в общественном здравоохранении Казахстана» - 2021
22. Закусило А.С. Дистанционное обучение как инструмент индивидуального подхода к процессу формирования образовательной мобильности школьников// «Вопросы журналистики, педагогики, языкознания». - 2020. - Т. 39. - №3. -С. 391-398.
23. Сазанов А.В., Сазанова Н.Л., Демина Г.А., Попова М.Л. Оценка уровня физического здоровья и адаптивных возможностей первокурсников гуманитарного университета // Современные проблемы науки и образования. – 2015. – № 5. -С 118
24. Поварго Е.А., Зулькарнаев Е.А. Методы изучения физического развития детей и подростков: Учебное пособие // Уфа: Изд-во ГБОУ ВПО БГМУ МЗ РФ, 2014. - С. 62
25. Борисова Т.С., Лабодаева Ж.П. Социально-гигиенический мониторинг в гигиене детей и подростков: учебно-методическое пособие //Минск: БГМУ, 2017. – С. 67
26. Климов В.М., Айзман Р.И. Уровень физической подготовленности студентов I–IV курсов, занимающихся в группах разной физкультурно-спортивной направленности // Вестник Новосибирского государственного педагогического университета. – – № 5 (33). – С. 157–165. DOI: 10.15293/2226-3365.1605.11
27. Гуреев С.А., Мингазов Р.Н., Мингазова Э.Н. Особенности качества жизни студентов, в том числе с нарушениями в физическом развитии, в условиях пандемии Covid- 19// Популяционное здоровье. 2022.-№6. -С.41-46
28. Головина О.В., Хаит К.Н. Морфофункциональный статус школьников сельской местности // Современные проблемы науки и образования. – 2021. – № 5.
29. Зернов В.А., Манюшис А.Ю., Валявский А.Ю., Учеваткина Н.В. Образовательное пространство России после пандемии: вызовы, уроки, тренды, возможности // Медицинское образование и профессиональное развитие. -2020. - Т.11. - № 2. - С. 8-23.
30. United Nations Inter-Agency Group for Child Mortality Estimation (UN IGME). Levels and Trends in Child Mortality: Report 2021. https://childmortality.org/wp-content/uploads/2021/12/UNICEF-2021-Child-Mortality-Report.pdf
31. Степанищев А.Ю., Тришина С.П., Кудисов С.А. Гиподинамия у детей: последствия и профилактика // Информационный портал здравоохранения. Липецк 2017. http://uzalo48.lipetsk.ru/node/8628
32. Смоленский А.В., Капустина Н.В., Хафизов Н.Н. Оздоровительное значение ходьбы, как метода профилактики заболеваемости и увеличения продолжительности жизни // Русский медицинский журнал:  https://www.rmj.ru/articles/smezhnye_problemy_kardiologii/Ozdorovitelynoe_znachenie_hodyby_kak_metoda_profilaktiki_zabolevaniy_i_uvelicheniya_prodolghitelynosti_ghizni_cheloveka/#ixzz8WAg1LL6e
33. Xiao H., Shu W., Li M., Li Z. et al. Social distancing among medical students during the 2019 coronavirus disease pandemic in china: disease awareness, anxiety disorder, depression, and behavioral activities. Int. J. Environ. Res. Public Health. 2020; 17(14): 5047. DOI: 10.3390/ijerph17145047
34. Orben A., Tomova L., Blakemore S.J. The effects of social deprivation on adolescent development and mental health. Lancet Child Adolesc. Health. 2020; 4(8): 634–40. DOI: 10.1016/S2352-4642(20)30186-3
35. Jones E.A.K., Mitra A.K., Bhuiyan A.R. Impact of COVID-19 on mental health in adolescents: a systematic review. J. Environ. Res. Public Health. 2021; 18(5): 2470. DOI: 10.3390/ijerph18052470
36. Rossi R., Socci V., Talevvi D., Mensi S. et al. COVID‑19 pandemic and lockdown measure impact on mental health among the general population in Italy. МedRxiv preprint. 2020. DOI: 10.1101/2020.04.09.20057802
37. Wathelet M., Duhem S., Vaiva G., Baubet T. et al. Factors associated with mental health disorders among university students in France confined during the COVID-19 pandemic. JAMA Netw. Open. 2020; 3(10): e2025591. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2020.25591
38. Śniadach J., Szymkowiak S., Osip P., Waszkiewicz N. Increased depression and anxiety disorders during the COVID-19 pandemic in children and adolescents: a literature review. Life (Basel). 2021; 11(11): 1188. DOI: 10.3390/life11111188
39. Ma L., Mazidi M., Li K., Li Y. et al. Prevalence of mental health problems among children and adolescents during the COVID-19 pandemic: a systematic review and meta-analysis. J. Affect. Disord. 2021; 293: 78–89. DOI: 10.1016/j.jad.2021.06.021
40. Meade J. Mental health effects of the COVID-19 pandemic on children and adolescents: a review of the current research. Clin. North Am. 2021; 68(5): 945–59. DOI:10.1016/j.pcl.2021.05.003
41. Samji H., Wu J., Ladak A., Vossen C. et al. Review: mental health impacts of the COVID-19 pandemic on children and youth — a systematic review. Child Adolesc. Ment. Health. 2022; 27(2): 173–89. DOI: 10.1111/camh.12501
42. Александрович Ю.С., Алексеева Е.И., Бакрадзе М.Д.,. и др. Особенности клинических проявлений и лечения заболевания, вызванного новой коронавирусной инфекцией (COVID-19), у детей // Педиатрическая фармакология. - -№ 17(3. -С.187–212.
43. Социологическое исследование «Молодежь Казахстана» // Научно-исследовательский центр «Молодежь».- Нур-Султан, 2021 https://eljastary. kz/ru/research/18104/
44. Турдалиева Б.С., Аимбетова Г.Е., Абдукаюмова У.А и др. Доклад о положении детей в республике» 2021. https://www.gov.kz/uploads/ 2021/9/13/c1401094df790fe7b6cb0a50124295c3_original.17256491.pdf
45. Здоровье детей и подростков в контексте пандемии COVID-19 //Пресс центр от 13декабря 2022 г https://www.gov.kz/memleket/ entities/dsm/press/news/details/474863?lang=ru
46. Медеубаева М. Поддержка психического здоровья подростков и профилактики суицидов в Казахстане https://inbusiness.kz/ru/authors/maira-medeubaeva
47. Личностный опросник EPI (методика Г.Айзенка) // Альманах психологических тестов - М., 1995. С.217-224.
48. Методика диагностики тревожности Ч.Д. Спилберга, Ю.П. Ханина. https://dip-psi.ru/psikhologicheskiye-testy/post/metodika-diagnostiki-trevozhnosti-ch-d-spilberga-yu-l-hanina