Статья PDF

Авторлар туралы

Канкина М.Д. – Психоневрология бөлімінің аға мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0001-9434-5389

Халимгазиева Б.Х. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0003-6138-7392

Бектембаева А.Е. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Зафидинқызы А. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Сәдебай Э.Ғ. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Түйіндеме

Соңғы жылдары ғылыми зерттеулер ішек пен мидың арасындағы тығыз байланысты, әсіресе аутистік спектр бұзылыстары  кезінде, дәлелдей түсуде. Бұл мақалада «ішек – ми» осінің теориялық негіздері, аутистік спектр бұзылыстары  патогенезіне қатысатын метаболикалық және нейроиммундық механизмдер, заманауи диагностикалық және емдеу тәсілдері қарастырылған. Ішек микробиотасының рөлі мен оны пробиотиктер, арнайы диеталар және эксперименттік әдістер арқылы түзету мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылады. Зерттеу пәнаралық тәсілдің маңыздылығын және қауіп тобына жататын балаларда аутистік спектр бұзылыстарының алдын алу үшін ерте араласудың перспективаларын көрсетеді.

Түйін сөздер

Аутизм, аутистік спектр бұзылыстары, ішек микробиотасы, ішек-ми осі, пробиотиктер, қабыну, мінез-құлық.

Әдебиет тізімі

1. Zeidan, J., et al. (2022). Global prevalence of autism: A systematic review update. Autism Research, 15(5), 778-790. https://doi.org/10.1002/aur.2727
2. Mahdi, S., et al. (2018). An international qualitative study of functioning in autism spectrum disorder using the World Health Organization international classification of functioning, disability and health framework. Autism Research, 11(3), 463-475. https://doi.org/10.1002/aur.1892
3. Leader, G., et al. (2022). Gastrointestinal symptoms in autism spectrum disorder: a systematic review. Nutrients, 14(7), 1471. https://doi.org/10.3390/nu14071471
4. Marshall, J., et al. (2014). Features of feeding difficulty in children with Autism Spectrum Disorder. International Journal of Speech-Language Pathology, 16(2), 151-158. https://doi.org/10.3109/17549507.2014.933935
5. Chaidez, V., Hansen, R. L., & Hertz-Picciotto, I. (2024). Gastrointestinal problems in children with autism, developmental delays or typical development. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(5), 1117-1127. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2067-x
6. Ferguson, B. J., et al. (2019). The relationship among gastrointestinal symptoms, problem behaviors, and internalizing symptoms in children and adolescents with autism spectrum disorder. Frontiers in Psychiatry, 10, 194. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2019.00194
7. Chakraborty, P., et al. (2021). Gastrointestinal problems are associated with increased repetitive behaviors but not social communication difficulties in young children with autism spectrum disorders. Autism, 25(2), 405-415. https://doi.org/10.1177/1362361320954007
8. Zhou, M., et al. (2025). Intervention and research progress of gut microbiota-immune-nervous system in autism spectrum disorders among students. Frontiers in Microbiology, 16, 1535455. https://doi.org/10.3389/fmicb.2025.1535455
9. Młynarska, E., et al. (2025). The Gut–Brain–Microbiota Connection and Its Role in Autism Spectrum Disorders. Nutrients, 17(7), 1135. https://doi.org/10.3390/nu17071135
10. Aziz-Zadeh, L., et al. (2025). Relationships between brain activity, tryptophan-related gut metabolites, and autism symptomatology. Nature Communications, 16(1), 3465. https://doi.org/10.1038/s41467-025-26888-3
11. Wang, M., et al. (2019). Alterations in gut glutamate metabolism associated with changes in gut microbiota composition in children with autism spectrum disorder. mSystems, 4(1), e00321-18. https://doi.org/10.1128/msystems.00321-18
12. Lyall, K., et al. (2017). The changing epidemiology of autism spectrum disorders. Annual Review of Public Health, 38(1), 81-102. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-031816-044332
13. Lyall, K., Schmidt, R. J., & Hertz-Picciotto, I. (2014). Maternal lifestyle and environmental risk factors for autism spectrum disorders. International Journal of Epidemiology, 43(2), 443-464. https://doi.org/10.1093/ije/dyt267
14. Sharon, G., et al. (2016). The central nervous system and the gut microbiome. Cell, 167(4), 915-932. https://doi.org/10.1016/j.cell.2016.10.027
15. Warner, B. B. (2019). The contribution of the gut microbiome to neurodevelopment and neuropsychiatric disorders. Pediatric Research, 85(2), 216-224. https://doi.org/10.1038/s41390-019-0326-1
16. Dinan, T. G., & Cryan, J. F. (2017). Brain–gut–microbiota axis—mood, metabolism and behaviour. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 14(2), 69-70. https://doi.org/10.1038/nrgastro.2016.191
17. Vuong, H. E., & Hsiao, E. Y. (2017). Emerging roles for the gut microbiome in autism spectrum disorder. Biological Psychiatry, 81(5), 411-423. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2016.04.028
18. Restrepo, B., et al. (2020). Developmental–behavioral profiles in children with autism spectrum disorder and co‐occurring gastrointestinal symptoms. Autism Research, 13(10), 1778-1789. https://doi.org/10.1002/aur.2345
19. Rosenfeld, C. S. (2015). Microbiome disturbances and autism spectrum disorders. Drug Metabolism and Disposition, 43(10), 1557-1571. https://doi.org/10.1124/dmd.115.065244
20. De Angelis, M., et al. (2013). Fecal microbiota and metabolome of children with autism and pervasive developmental disorder not otherwise specified. PloS One, 8(10), e76993. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0076993
21. Sharon, G., et al. (2019). Human gut microbiota from autism spectrum disorder promote behavioral symptoms in mice. Cell, 177(6), 1600-1618.e17. https://doi.org/10.1016/j.cell.2019.05.004
22. Yang, Y., Tian, J., & Yang, B. (2018). Targeting gut microbiome: A novel and potential therapy for autism. Life Sciences, 194, 111-119. https://doi.org/10.1016/j.lfs.2017.12.022
23. Żebrowska, P., Łaczmańska, I., & Łaczmański, Ł. (2021). Future directions in reducing gastrointestinal disorders in children with ASD using fecal microbiota transplantation. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 630052. https://doi.org/10.3389/fcimb.2021.630052
24. Marti, F. L. (2014). Dietary interventions in children with autism spectrum disorders—an updated review of the research evidence. Current Clinical Pharmacology, 9(4), 335-349. https://doi.org/10.2174/157488471001140902182757