Статья PDF

Авторлар туралы

Васильченко Н.В. – С.Д. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ КЕАҚ «Ақсай» балалар орталығы, Клиникалық-диагностикалық бөлім, педиатр-дәрігер, Алматы, Казақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.  

Устинова Е.А. – «Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың ұлттық-ғылыми практикалық орталығы» республикалық мемлекеттік мекемесі, невролог-дәрігер, Алматы, Казақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Түйіндеме

Педиатрлар мен балалар неврологтары көбінесе қозғалыс дағдыларының, сөйлеудің немесе эмоционалдық реакциялардың кідірісін бірінші болып байқайды. Мұқият бақылау және дәрігердің клиникалық тәжірибесі баланы тексеруге уақтылы жіберуге, жүйке жүйесінің зақымдану дәрежесін анықтауға және көп салалы тәсілді қолдана отырып, түзету шараларын бастауға мүмкіндік береді.

Мақсаты. Церебральды ауруы бар науқастарды оңалтуға педиатрдың қатысуын және көп салалы тәсілді зерттеу.

Әдістер. Роботтандырылған механотерапия, Бобат-терапия, Войта әдісі, кинезитерапия, биологиялық кері байланыс, виртуалды реабилитация, эрготерапия және нейропластиканың принциптеріне негізделген терапия.

Нәтижелер. Бақылаулар мен реабилитациялық шаралар циклi педиатр, невролог және реабилитологтың кешенді әрі пәнаралық жұмысы сал ауруы диагнозы қойылған балаларда қозғалыс, когнитивтік және сөйлеу функцияларының айтарлықтай жақсаруына ықпал ететінін көрсетті. Алынған деректер физикалық реабилитациямен қатар баланың психоэмоционалдық және әлеуметтік даму аспектілерін түзетуге бағытталған интегративті тәсілдің тиімділігін дәлелдейді.

Қорытындылар. Жүргізілген талдау әрбір пациентке мультидисциплинарлық топ тарапынан кешенді және бейімделген тәсілдің маңызды екенін айқындады үйлестіруші ретінде педиатрдың қатысуымен. Қазіргі технологияларды қолдану және ата-аналардың реабилитация процесіне белсенді қатысуы қысқа мерзімде айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Үй жағдайында орындалатын жаттығулар мен отбасы мүшелерін оқытуды қамтитын реабилитациялық бағдарламалар балаларға орталықтан тыс жаттығуларды жалғастыруға көмектеседі, бұл ұзақ уақыт бойы оң өзгерістерді сақтауда өте маңызды.

Түйін сөздер

Сал ауруы, реабилитация, неврология, педиатрия, моторлық даму, нейропластика, пәнаралық тәсіл.                                                                                                                           

Әдебиет тізімі

1. Cerebral palsy statistics and facts, (2025). Brown & Crouppen. Cerebral palsy statistics & facts. Cerebral Palsy Statistics & Facts - Brown & Crouppen
2. Sharma, P., Gupta, M., & Kalra, R. (2023). Recent advancements in interventions for cerebral palsy–A review. Journal of Neurorestoratology, 11(3), 100071. https://doi.org/10.1016/j.jnrt.2023.100071
3. Rosenbaum, S., Morell, R., Abdel-Baki, A., Ahmadpanah, M., Anilkumar, T. V., Baie, L., Bauman, A., Bender, S., Boyan Han, J., Brand, S., Bratland-Sanda, S., Bueno-Antequera, J., Camaz Deslandes, A., Carneiro, L., Carraro, A., Castañeda, C. P., Castro Monteiro, F., Chapman, J., Chau, J. Y., Chen, L. J., Ward, P. B. (2020). Assessing physical activity in people with mental illness: 23-country reliability and validity of the simple physical activity questionnaire (SIMPAQ). BMC psychiatry, 20(1), 108. https://doi.org/10.1186/s12888-020-2473-0
4. European Academy of Childhood Disability. (2021). Developmental Medicine & Child Neurology. https://www.eacd.org/DMCN
5. Marvel, C. L., Morgan, O. P., & Kronemer, S. I. (2019). How the motor system integrates with working memory. Neuroscience and biobehavioral reviews, 102, 184–194. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2019.04.017
6. Hakim, R. M., Tunis, B. G., & Ross, M. D. (2017). Rehabilitation robotics for the upper extremity: review with new directions for orthopaedic disorders. Disability and rehabilitation. Assistive technology, 12(8), 765–771. https://doi.org/10.1080/17483107.2016.1269211

Статья PDF

Авторлар туралы

Нурпеисова А.А. – Қабылдау секторының аға мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0004-9607-2216

Түйіндеме

Бұл шолу мақала балаларды оңалту саласында кеңейтілген тәжірибеге ие рөлін Қазақстан Республикасының ұлттық аккредитация талаптары мен Joint Commission International халықаралық сапа стандарттарын ескере отырып талдайды. Мақалада Scopus және Web of Science базаларындағы соңғы ашық зерттеулер қарастырылған, олар кеңейтілген медбике тәжірибесінің тиімділігіне, мультидисциплинарлық командалардың жұмысына және медбикелердің кеңейтілген құзыреттерінің балаларды емдеу нәтижелеріне әсеріне арналған. Қазақстанның ұлттық аккредитациясы пациенттердің қауіпсіздігін, процестерді стандарттау және медбике қызметінің сапасын бағалауды баса көрсетеді. Халықаралық стандарттар Joint Commission International клиникалық протоколдардың, командалық коммуникацияның және жүйелі кәсіби даму маңызды екенін көрсетеді. Салыстырмалы талдау көрсеткендей, Медбикелер кеңейтілген тәжірибесін балаларды оңалту процесіне интеграциялау функционалдық нәтижелерді жақсартуға, отбасылардың қанағаттануын арттыруға және дәрігерлердің жұмыс жүктемесін оңтайландыруға ықпал етеді. Кеңейтілген тәжірибеге ие медбикелер моделін жүйелі түрде енгізу халықаралық талаптарды бейімдеуді, білім беру бағдарламаларын күшейтуді және құзыреттерді бағалау механизмдерін дамыту қажеттілігін талап етеді.

Түйін сөздер

Кеңейтілген тәжірибеге ие медбикелер, балалар реабилитациясы, аккредитация, халықаралық стандарттар.

Әдебиет тізімі

1. International Council of Nurses (ICN). Guidelines on Advanced Practice Nursing. 2020. URL: https://www.icn.ch/system/files/documents/2020-04/ICN_APN%20Report_EN_WEB.pdf
2. Профессиональный стандарт «Медицинская сестра расширенной практики». Национальная система квалификаций, РК. 2023. URL: https://career.enbek.kz/ru/professionalstandart/400/2957

Professionalʹnyy standart “Meditsinskaya sestra rasshirennoy praktiki” (Professional Standard “Advanced Practice Nurse”) [in Russian]. Natsionalʹnaya sistema kvalifikatsiy, RK. 2023. URL: https://career.enbek.kz/ru/professionalstandart/400/2957

3. Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 7 апреля 2023 года № 65 «Об утверждении стандарта организации оказания медицинской реабилитации». URL:https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300032263

Prikaz Ministra zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan ot 7 aprelya 2023 goda № 65 “Ob utverzhdenii standarta organizatsii okazaniya meditsinskoy reabilitatsii” (Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated 7 April 2023 No. 65 “On Approval of the Standard for the Organization of Medical Rehabilitation”) [in Russian]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300032263

4. HAO “Национальный центр детской реабилитации”. JCI‑реаккредитация. URL: http://www.nccr.kz/index.php/ru/o-nas/about-ru/svidetelstvo-ob-akkreditatsii-i-litsenzii

NAO “Natsionalʹnyy tsentr detskoy reabilitatsii”. JCI reakkreditatsiya (NJSC “National Center for Children’s Rehabilitation”. JCI Reaccreditation) [in Russian]. URL: http://www.nccr.kz/index.php/ru/o-nas/about-ru/svidetelstvo-ob-akkreditatsii-i-litsenzii

5. Институт качества и аккредитации в здравоохранении (ИКАЗ). URL: https://accreditation.kz/iec?lang=

Institut kachestva i akkreditatsii v zdravookhranenii (IKAZ). (Institute for Quality and Accreditation in Healthcare (IQAH)) [in Russian]. URL: https://accreditation.kz/iec?lang=

6. Приказ Министра здравоохранения Республики Казахстан от 21 декабря 2020 года № ҚР ДСМ-305/2020 "Об утверждении номенклатуры специальностей и специализаций в области здравоохранения, номенклатуры и квалификационных характеристик должностей работников здравоохранения" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов под № 21856). URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021856

Prikaz Ministra zdravookhraneniya Respubliki Kazakhstan ot 21 dekabrya 2020 goda № QR DSM-305/2020 “Ob utverzhdenii nomenklatury spetsialʹnostey i spetsializatsiy v oblasti zdravookhraneniya, nomenklatury i kvalifikatsionnykh kharakteristik dolzhnostey rabotnikov zdravookhraneniya” (Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan dated 21 December 2020 No. QR DSM-305/2020 “On Approval of the Nomenclature of Specialties and Specializations in Healthcare, and the Nomenclature and Qualification Characteristics of Healthcare Worker Positions”) [in Russian]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021856

7. Hyde, R., MacVicar, S., & Humphrey, T. (2020). Advanced practice for children and young people: A systematic review with narrative summary. Journal of advanced nursing, 76(1), 135–146. https://doi.org/10.1111/jan.14243
8. Martínez-González, N. A., Rosemann, T., Djalali, S., & Tandjung, R. (2015). Quality of primary care by advanced practice nurses: A systematic review. International Journal for Quality in Health Care, 27(5), 396–404. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzv054
9. Lee, H., Kim, D. J., & Han, J. W. (2024). An Exploratory Analysis of the Roles of Nurses on a Pediatric Rehabilitation Unit in South Korea Perceived by Pediatric Rehabilitation Professionals. Healthcare (Basel, Switzerland), 12(2), 177. https://doi.org/10.3390/healthcare12020177
10. Kilpatrick, K., Savard, I., Audet, L. A., Kra-Friedman, A., Atallah, R., Jabbour, M., Zhou, W., Wheeler, K., Ladd, E., Gray, D. C., Henderson, C., Spies, L. A., McGrath, H., & Rogers, M. (2023). A global perspective of advanced practice nursing research: A review of systematic reviews protocol. PloS one, 18(1), e0280726. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280726
11. Wheeler, K. J., Gray, M., & Donald, F. (2022). Advanced practice nursing roles, regulation, education, and practice climate: A global overview. Journal of Nursing Regulation, 13(2), 75–82. https://doi.org/10.1016/j.jnr.2022.04.006

Статья PDF

Авторлар туралы

Канкина М.Д. – Психоневрология бөлімінің аға мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0001-9434-5389

Халимгазиева Б.Х. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0003-6138-7392

Бектембаева А.Е. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Зафидинқызы А. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Сәдебай Э.Ғ. – Психоневрология бөлімінің мейіргері, «Ұлттық балаларды оңалту орталығы» КеАҚ, Астана, Қазақстан, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Түйіндеме

Соңғы жылдары ғылыми зерттеулер ішек пен мидың арасындағы тығыз байланысты, әсіресе аутистік спектр бұзылыстары  кезінде, дәлелдей түсуде. Бұл мақалада «ішек – ми» осінің теориялық негіздері, аутистік спектр бұзылыстары  патогенезіне қатысатын метаболикалық және нейроиммундық механизмдер, заманауи диагностикалық және емдеу тәсілдері қарастырылған. Ішек микробиотасының рөлі мен оны пробиотиктер, арнайы диеталар және эксперименттік әдістер арқылы түзету мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылады. Зерттеу пәнаралық тәсілдің маңыздылығын және қауіп тобына жататын балаларда аутистік спектр бұзылыстарының алдын алу үшін ерте араласудың перспективаларын көрсетеді.

Түйін сөздер

Аутизм, аутистік спектр бұзылыстары, ішек микробиотасы, ішек-ми осі, пробиотиктер, қабыну, мінез-құлық.

Әдебиет тізімі

1. Zeidan, J., et al. (2022). Global prevalence of autism: A systematic review update. Autism Research, 15(5), 778-790. https://doi.org/10.1002/aur.2727
2. Mahdi, S., et al. (2018). An international qualitative study of functioning in autism spectrum disorder using the World Health Organization international classification of functioning, disability and health framework. Autism Research, 11(3), 463-475. https://doi.org/10.1002/aur.1892
3. Leader, G., et al. (2022). Gastrointestinal symptoms in autism spectrum disorder: a systematic review. Nutrients, 14(7), 1471. https://doi.org/10.3390/nu14071471
4. Marshall, J., et al. (2014). Features of feeding difficulty in children with Autism Spectrum Disorder. International Journal of Speech-Language Pathology, 16(2), 151-158. https://doi.org/10.3109/17549507.2014.933935
5. Chaidez, V., Hansen, R. L., & Hertz-Picciotto, I. (2024). Gastrointestinal problems in children with autism, developmental delays or typical development. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(5), 1117-1127. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2067-x
6. Ferguson, B. J., et al. (2019). The relationship among gastrointestinal symptoms, problem behaviors, and internalizing symptoms in children and adolescents with autism spectrum disorder. Frontiers in Psychiatry, 10, 194. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2019.00194
7. Chakraborty, P., et al. (2021). Gastrointestinal problems are associated with increased repetitive behaviors but not social communication difficulties in young children with autism spectrum disorders. Autism, 25(2), 405-415. https://doi.org/10.1177/1362361320954007
8. Zhou, M., et al. (2025). Intervention and research progress of gut microbiota-immune-nervous system in autism spectrum disorders among students. Frontiers in Microbiology, 16, 1535455. https://doi.org/10.3389/fmicb.2025.1535455
9. Młynarska, E., et al. (2025). The Gut–Brain–Microbiota Connection and Its Role in Autism Spectrum Disorders. Nutrients, 17(7), 1135. https://doi.org/10.3390/nu17071135
10. Aziz-Zadeh, L., et al. (2025). Relationships between brain activity, tryptophan-related gut metabolites, and autism symptomatology. Nature Communications, 16(1), 3465. https://doi.org/10.1038/s41467-025-26888-3
11. Wang, M., et al. (2019). Alterations in gut glutamate metabolism associated with changes in gut microbiota composition in children with autism spectrum disorder. mSystems, 4(1), e00321-18. https://doi.org/10.1128/msystems.00321-18
12. Lyall, K., et al. (2017). The changing epidemiology of autism spectrum disorders. Annual Review of Public Health, 38(1), 81-102. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-031816-044332
13. Lyall, K., Schmidt, R. J., & Hertz-Picciotto, I. (2014). Maternal lifestyle and environmental risk factors for autism spectrum disorders. International Journal of Epidemiology, 43(2), 443-464. https://doi.org/10.1093/ije/dyt267
14. Sharon, G., et al. (2016). The central nervous system and the gut microbiome. Cell, 167(4), 915-932. https://doi.org/10.1016/j.cell.2016.10.027
15. Warner, B. B. (2019). The contribution of the gut microbiome to neurodevelopment and neuropsychiatric disorders. Pediatric Research, 85(2), 216-224. https://doi.org/10.1038/s41390-019-0326-1
16. Dinan, T. G., & Cryan, J. F. (2017). Brain–gut–microbiota axis—mood, metabolism and behaviour. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 14(2), 69-70. https://doi.org/10.1038/nrgastro.2016.191
17. Vuong, H. E., & Hsiao, E. Y. (2017). Emerging roles for the gut microbiome in autism spectrum disorder. Biological Psychiatry, 81(5), 411-423. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2016.04.028
18. Restrepo, B., et al. (2020). Developmental–behavioral profiles in children with autism spectrum disorder and co‐occurring gastrointestinal symptoms. Autism Research, 13(10), 1778-1789. https://doi.org/10.1002/aur.2345
19. Rosenfeld, C. S. (2015). Microbiome disturbances and autism spectrum disorders. Drug Metabolism and Disposition, 43(10), 1557-1571. https://doi.org/10.1124/dmd.115.065244
20. De Angelis, M., et al. (2013). Fecal microbiota and metabolome of children with autism and pervasive developmental disorder not otherwise specified. PloS One, 8(10), e76993. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0076993
21. Sharon, G., et al. (2019). Human gut microbiota from autism spectrum disorder promote behavioral symptoms in mice. Cell, 177(6), 1600-1618.e17. https://doi.org/10.1016/j.cell.2019.05.004
22. Yang, Y., Tian, J., & Yang, B. (2018). Targeting gut microbiome: A novel and potential therapy for autism. Life Sciences, 194, 111-119. https://doi.org/10.1016/j.lfs.2017.12.022
23. Żebrowska, P., Łaczmańska, I., & Łaczmański, Ł. (2021). Future directions in reducing gastrointestinal disorders in children with ASD using fecal microbiota transplantation. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 11, 630052. https://doi.org/10.3389/fcimb.2021.630052
24. Marti, F. L. (2014). Dietary interventions in children with autism spectrum disorders—an updated review of the research evidence. Current Clinical Pharmacology, 9(4), 335-349. https://doi.org/10.2174/157488471001140902182757

Статья PDF

Авторлар туралы

Доктор Северин Алонсо-Бекье – Психомоторлық терапевт-сарапшы, PhD, ISRP Париж, Франция, Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс., https://orcid.org/0009-0004-5654-6827

Түйіндеме

Алдыңғы мақалада автор нейродаму, даму бұзылыстарын ерте диагностикалаудың маңыздылығы және ерте ынталандырудың өлшенетін әсерлеріне назар аударды.Психомоторлы терапевттер-мұндай ерте араласуды жүзеге асырудың тамаша мамандары. Даму траекториялары тұжырымдамасы және ерте араласудың маңыздылығы баланың дамуының барлық қыр-сырын және өлшеу мен бағалаудың арнайы құралдарын білуді талап етеді. Психомоторлық функцияның негізін құрайтын сенсомоторлық және тоникалық тәжірибелерге сүйене отырып, психомоторлық терапевттер психомоторлық функцияларды реттеуге бағытталған. Бұл тәсіл байқалған бұзылулардың қарқындылығы мен салдарын азайту арқылы күтілетін дамудан ауытқулардың алдын алуға немесе шектеуге бағытталған. Сенсорлық интеграцияға, бұлшықет тонусына, қалыпқа және қозғалысты үйлестіруге ерте және құрылымдық әсер ету арқылы психомоторлы терапевт сондай-ақ қатар жүретін бұзылулардың пайда болуын болдырмауға, қатар жүретін аурулардың қаупін азайтуға және үйлесімді жалпы дамуға ықпал етеді. Осы тақырыпты жалғастыра отырып, бұл мақала баланың дамуын нақты қолдаудағы психомоторлық терапияның мақсаттары мен әдістерін нақтылауға арналған. Мақалада психомоторлық терапиядағы бағалау және диагностика процесі де ұсынылған.

Түйін сөздер

Нейродаму, ерте ынталандыру, психомоторлық терапия, психомоторлық бағалау, икемділік.

Әдебиет тізімі

1. Alonso-Bekier, S. (2025). The importance of early detection and early intervention in the developmental trajectory of neurodevelopmental disorders: A psychomotor approach. Central Asian bulletin of medical rehabilitation. 3 (5), pp. 6-13. http://UDC/616.89-008.43-053.2
2. Nelson, C. A., Gabard-Durnam, L., & Fox, N. A. (2023). Annual Research Review: Early intervention viewed through the lens of developmental neuroscience. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 64(4), 497–520. https://doi.org/10.1111/jcpp.13858
3. Tallet, J. (2018). Contribution of research on brain plasticity to understanding the effects of psychomotor rehabilitation: evidence and reflections. A.N.A.E., 153, 177-188
4. Zatorre, R. J., et Steele, C.J. (2018). Practice makes plasticity. Nat Neurosci, 21, 1645–1646. https://doi.org/10.1038/s41593-018-0280-4
5. Blanke, O. et Serino, A. (2022). The Body in Action: How the Brain Maps Body and Space. Annual Review of Neuroscience, 45, 67–89.
6. Caffarra S, Karipidis II, Kruper J,Kubota E, Richie-Halford A, Takada M, et al. (2025) Assessing white matter plasticity in a randomized controlled trial of early literacy training in preschoolers. PLoS One 20(3):e0309574. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0309574E
7. Ajuriaguerra, J.; Angelergues, R. (1962). From psychomotricity to the body in relationships with others, based on the work of Henri Wallon. L’évolution psychiatrique, 27, p. 3-25.
8. Soubiran, G.-B.; Coste, J.-C. (1975). Psychomotricity and psychosomatic relaxation, Doin., Paris, 240.
9. Giromini, F. (2014). Gisèle Soubiran : From the foundations to research in psychomotor therapy. Broché, Paris, 263.
10. Berthoz, A. (2020). Vicariance : The Creative Brain and Flexibility of Mind. Odile Jacob, 23-42.
11. Tsakiris, M. (2021). The Multisensory Basis of the Self: From Body Representation to Embodied Identity. Trends in Cognitive Sciences, 25(7), 560–574.
12. Metzinger, T. (2021). The Ego Tunnel: The Science of the Mind and the Myth of the Self. Basic Books, 75-115.
13. Gentaz E (2022) Learning and teaching: the real contributions of neuroscience and cognitive science. Paris: Odile Jacob, 17-59.
14. Gentaz, E (2023). How children discover emotions? Paris: Nathan, 75-186.
15. Rameckers, E. A. A., Crafford, R., Ferguson, G., & Smits Engelsman, B. C. M. (2023). Efficacy of a Task-Oriented Intervention for Children with a Dual Diagnosis of Specific Learning Disabilities and Developmental Coordination Disorder: A Pilot Study. Children, 10(3), 415. https://doi.org/10.3390/children10030415
16. Blank, R.; Barnett, A.L.; Cairney, J.; Green, D.; Kirby, A.; Polatajko, H.; Rosenblum, S.; Smits-Engelsman, B.; Sugden, D.; Wilson, P.; et al. (2019). International clinical practice recommendations on the definition, diagnosis, assessment, intervention, and psychosocial aspects of developmental coordination disorder. Dev. Med. Child Neurol., 61, 242–285. https://doi.org/10.1111/dmcn.14132
17. Hurschler Lichtsteiner S, Nideröst M, Di Brina C, Marquardt C, Wyss S, Buholzer A, Wicki W. (2023). Effectiveness of Psychomotor Therapy among Children with Graphomotor Impairment with and without DCD-Diagnosis. Children (Basel). 10(6):964. https://doi.org/10.3390/children10060964
18. Cerrillo-Urbina AJ, García-Hermoso A, Sánchez-López M, Pardo-Guijarro MJ, Santos Gómez JL, Martínez-Vizcaíno V. (2015). The effects of physical exercise in children with attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis of randomized control trials. Child Care Health Dev., 41(6):779-88. https://doi.org/10.1111/cch.12255 .
19. Farran E., Bowler A., D’Souza H., Mayall, L., Karmiloff-Smith A., Sumner E., Brady D. & Hill E. (2020). Is the Motor Impairment in Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) a Co-Occurring Deficit or a Phenotypic Characteristic? Advances in Neurodevelopmental Disorders, 4, 253–270. https://doi.org/10.1007/s41252-020-00159-6
20. Habib, M. (2023). Le génie des Dys. Éditions sciences humaines, Auxerre, France.
21. Smits-Engelsman, B., Blank, R., Van der Kaay, A. C., et al. (2012). Efficacy of interventions to improve motor performance in children with developmental coordination disorder: A combined systematic review and meta-analysis. Developmental Medicine & Child Neurology, 60(5), p. 1-9. https://doi.org/10.1111/dmcn.12008
22. Gao, J., Yang, Y., Xu, X., Huang, D., Wu, Y., Ren, H., Zhang, A., Ke, X., & Song, W. (2025). Motor-Based Interventions in Children with Developmental Coordination Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomised Controlled Trials. Sports Medicine - Open, 11. https://doi.org/10.1186/s40798-025-00833-w
23. Sandbank M, Bottema-Beutel K, Crowley LaPoint S, Feldman JI, Barrett DJ, Caldwell N, Dunham K, Crank J, Albarran S, Woynaroski T. (2023). Autism intervention meta-analysis of early childhood studies (Project AIM): updated systematic review and secondary analysis. BMJ, 14;383:e076733. https://doi.org/10.1136/bmj-2023-076733 .
24. Mehling, W. E., et al. (2018). Body awareness therapies for chronic pain: A systematic review. Pain Reports, 3(2), e643.
25. Novak I, McIntyre S, Morgan C, Campbell L, Dark L, Morton N, Stumbles E, Wilson SA, Goldsmith S. (2023). A systematic review of interventions for children with cerebral palsy: state of the evidence. Dev Med Child Neurol., 55(10):885-910, https://doi.org/10.1111/dmcn.12246 .
26. Frazão, A., et al. (2022). Best practice guidelines for psychomotor therapy. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(13), 8057.
27. World Health Organization (2023). Rehabilitation 2030: A call for action.
28. Connan, J-F., Jover, M., Saint-Cast, A. & Danna, J. (2021). How can new technologies help scriptwriters write better? Pilot study on modifying the visual perception of traces. Approche neuropsychologique des apprentissages chez l’enfant, 170, 90-99.